حريم خصوصي
(حریم خصوصی شهروندان افغانستان در اسناد حقوقی)

مقدمه:

حریم خصوصی چیست؟ آیا اگر کسی مکالمه تلفنی شما را گوش کند و یا آزادی شما را در امر انتخاب سلب کند و یا بدون مجوز وارد خانه و باغ و دکان شما شود و یا اسرار شما را فاش کند، به هریک اینها چه می گویید؟ این نوشته در پی تحلیل و بررسی ابعاد گوناگون حریم خصوصی و شخصی شهروندان افغانستان است.

تعریف حریم خصوصی:

حریم خصوصی با آن که یکی از ملموس ترین و پرکاربردترین حقوق برای هر فردی شناخته شده، ولی صاحب نظران برجستهء دنیا نتوانسته اند بر سر یک تعریف واحد به توافق برسند. در دهه 1990م یکی از قضات دادگاه عالی ایالات متحده امریکا به نام «لوئیس براندایس» در مقاله ای با عنوان «حق مصونیت حریم خصوصی» برای اولین بار این مسئله را مطرح و آن را حق افراد برای تنها بودن تعریف کرد.1

حریم خصوصی یکی از مصادیق حقوق شهروندی است. این حریم، خلوتگاه انسانهاست. مکانی که هیچ کسی بدون مجوز حق ورود ندارد. افراد در مکان خلوت خودش مختار است. آن مکان حوزه عملکرد و فعالیت شخصی و خصوصی وی است. افراد در اندرونی خلوتگاه خودش باید مصون و ایمین بماند. هیچ تشویش و دغدغهء خاطری برایش موجود نباشد. مثلاً از این نترسد که مکالمه تلفنی وی را کسی گوش می کشد و یا روابط وی را با افراد دیگر کنترل و یا نظارت می کند و یا کسی وارد صحن منزل مسکونی وی می شود. و موارد دیگر از این قبیل.

سابقهء حریم خصوصی

پذیرش حریم خصوصی به عنوان یک حق انسانی ریشهء تاریخی دارد. در انجیل، قوانین یهود و در چین باستان مصونیتهایی دراین زمینه وجود داشته است. برخی نویسندگان سابقه این حق را به دوران رم و یونان باستان نسبت می دهند و منشأ آن را همان لزوم رعایت حق مالکیت نسبت به اموال مادی می دانند.2

تعریف لغوی و حقوقی حریم

حریم از حرمت گرفته شده و حرمت در لغت به معانی زیر است:

-       حرمت المنازل، یعنی پاس احترام منازل مسکونی مردمان داشتن و هتک حرمت منازل نکردن.

-       حرمت دم، یعنی ممنوع بودن تعرض به جان مردم.

-       حرمت عین، یعنی حرمت زناشویی، مثلاً با مادرزن و سایر افرادی که ازدواج با آنان ممنوع است.

-       حرمت مال، یعنی ممنوع بودن تعرض به مال مردم3.

-        آنچه که در قلمرو چیزی قرار گرفته است و جایی که حرمت دارد.4

حریم به معنای حرمت و ممنوع بودن است و تعرض دیگران به صاحب حریم ممنوع و حرام است و اگر تعرض صورت بگیرد، عمل جرمی تحقق یافته است.

دسته بندیهای حریم خصوصی

حریم خصوصی افراد را از لحاظ تعاریف مختلف می توان به شش دسته تقسیم بندی کرد:

1- حق تنها ماندن، یعنی ممنوعیت ورود غیر به حریم تنهایی و خلوت افراد؛

2- دسترسی محدود دیگران به انسان و توانایی ایجاد مانع در برابر دسترسی های ناخواسته به انسان؛

3- محرمانگی و پنهان ساختن برخی امور از دیگران؛

4- کنترل بر اطلاعات شخصی؛

5- حمایت از شخصیت و کرامت انسان؛

6- حق بر عالم صمیمیت انسان5؛

با اشاره به دسته بندیهای فوق، حریم خصوصی یک حق شهروندی است. یعنی شهروندان افغانستان حق دارند که از حریم شخصی برخوردار باشند و نیز حق دارند که کسی این حریم را نشکند و بدون مجوز وارد این حریم ممنوعه نشوند.

مصادیق تعرض به حریم خصوصی

همانطوری که حریم خصوصی یک حق فردی است، تعرض به آن قلمرو یک عمل متعرضانه است. برای بیان روند تعرض به حوزه های حریم خصوصی، می توان از مصادیق دهگانه تعرض به این حریم در قطعنامه کنگره بین المللی حقوقدانان در استکهلم، سال 1967 استفاده کرد:

1- مداخله در زندگی خصوصی و داخلی افراد

2- تعرض به تمامیت جسمانی و روانی و ایجاد محدودیت اخلاقی و معنوی

3- تعرض به حیثیت و شرافت و شهرت افراد

4- تفسیر نابجا از گفته ها و اعمال اشخاص

5- استفاده از اسم، هویت و عکس افراد برای مقاصد تجاری تبلیغاتی

6- افشای امور ناراحت کننده مربوط به زندگی خصوصی افراد

7- اقدام به جاسوسی و تحت نظر قرار دادن افراد

8- توقیف و یا بازرسی مکاتبات فرد

9- سوء استفاده از مکاتبات کتبی یا شفاهی

10- افشای اطلاعات شغلی و حرفه ای6

حریم خصوصی در قانون اساسی افغانستان

به طور مشخص، حریم خصوصی و شخصی شهروندان افغانستانی شامل هر آن چه که انجامش ممنوع است، می شود. زیرا حریم به معنای حرمت و منع است. قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان موارد زیر را از مصادیق صریح و آشکار حریم خصوصی شهروندان افغانستان دانسته است:

- مصونیت مراسلات و مخابرات اشخاص چه به صورت مکتوب و چه به صورت تلفون، انترنت و فاکس7

- مصونیت حریم مسکن شخصی8

- مصونیت ملکیت شخصی و کسب ملکیت و تصرف در آن9

- مصونیت آزادی و امنیت فردی10

در مجموع حریم شخصی پیش بینی شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان در چهار کتگوری قرار می گیرد:

1-  مصونیت وسایل ارتباط جمعی

2-  مصونیت ملکیت شخصی

3-  مصونیت مسکن شخصی

4-  مصونیت آزادی و امنیت روانی و اجتماعی

حریم خصوصی در اسناد بین المللی

الف- اعلامیه جهانی حقوق بشر

1-  مصونیت زندگي افراد

2-  مصونیت آزادي افراد

3-  مصونیت امنيت شخصي افراد11

ب- میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی

1-  مصونیت آزادی افراد

2-  مصونیت امنیت فردی افراد12

ج- قطعنامه شورای اروپا

شورای اروپا در قطعنامه ای که در باره حریم خصوصی صادر کرده است، حریم خصوصی را موارد زیر برشمرده  است:

1- برخورداری از زندگی با سلیقه شخصی افراد

2- حداقل مداخله دیگران در قلمرو حریم خصوصی13

د- کنفرانس حقوقدانان

کنفرانس حقوقدانان درباره حق رعایت حریم خصوصی که در نروژ برگزار شد، در بند 2 اعلامیه، موارد زیر را از مصادیق حریم شخصی برشمرده است:

1-  تنها ماندن

2-  زندگی کردن با سلیقه خود

3-  حداقل درجه مداخله دیگران14

ﻫ- اعلامیه اسلامی حقوق بشر

اعلامیه اسلامی حقوق بشر مصوبهء وزرای خارجهء کنفرانس اسلامی، موارد زیر را از مصادیق حریم خصوصی افراد اعلام کرده  است:

1-  آسودگی زندگی جانی

2-  آسودگی در دینداری

3-  آسودگی زندگی خانوادگی

4-  آسودگی در حفظ ناموس

5-  آسودگی در مالداری (تملک و انتفاع اموال)

6-  استقلال در امور زندگی خصوصی نسبت به مسکن

7-  استقلال در امور زندگی خصوصی نسبت به خانواده

8-  استقلال در امور زندگی خصوصی نسبت به مال

9-  استقلال در امور زندگی خصوصی نسبت به ارتباطات

10-                      مصونیت حیثیت افراد در برابر جاسوسی و نظارت

11-                      مصونیت حیثیت افراد در برابر مخدوش کردن و هتک حرمت

12-                      مصونیت مسکن در برابر ورود غیر قانونی، تخریب، مصادره و آوارگی افراد15

حریم خصوصی افراد قلمروهای مصونیت افراد است که اگر کسی این قلمروها را بشکند و تجاوزگرانه وارد این قلمرو گردد، مصداق نقض حریم واقع شده است. در صورت نقض حریم خصوصی، عناصر تشکیل دهنده حریم خصوصی موارد زیر است:

-       دارنده حق حریم خصوصی

-       خلوتگاهها و یا حریم خصوصی

-       نقض کننده حریم خصوصی (ارتکاب جرم)

-       ایجاد عوامل کیفر

پاینوشتها:

1- http://www.ictfarajoo.com، 28/9/86، مقاله حریم خصوصی در انترنت، مرضیه قاسمی

2- همان

3- دکتور جعفر جعفری لنگرودی، مبسوطی در ترمنیولوژی حقوق، ج3

4-  دکتور حسن انوری، فرهنگ فشرده سخن، ج1

5- http://www.ictfarajoo.com

6- همان

7- قانون اساسی افغانستان ماده 37

8- همان، ماده 38

9- همان، ماده 40

10- کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده 40

11- اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده 3

12- میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده 9

13-  http://www.ictfarajoo.com

14- همان

15- اعلامیه اسلامی حقوق بشر، ماده 18

بررسی امنیتی. لطفا کد امنیتی را وارد کنید گوش دادن به کد